هه‌لشكافتنه‌كا مه‌یدانی ل سه‌ر شوینوارێت گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌

هه‌لشكافتنه‌كا مه‌یدانی ل سه‌ر شوینوارێت گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌

كۆڤان ئیحسان یاسین
ژ مێژه‌ مه‌ ئنیه‌ت بوو كو سه‌ره‌دانه‌كێ‌ ببه‌ینه‌ گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌، به‌لێ‌ راستی ده‌لیڤه‌ نه‌یا هاتیبوو، ئه‌و بوو پشتی چه‌ند قه‌رقه‌شه‌ و دودلیا ل رۆژا (24/12/2013) مه‌ نه‌كره‌ نه‌مه‌ردی و مه‌ بریار دا هه‌لباسكی وی گوندی ببین، ل سه‌عه‌ت (1) پشتی نیڤرۆ مه‌ كارێ‌ خۆ كر، هه‌ر ئێك ژ (نعمت الله حسین، اسماعیل صفر، زێره‌ڤان نعمت الله، سه‌نگه‌ر ئه‌حمه‌د) ملێ‌ خۆ دا ملێ‌ مه‌ و دگه‌ل مه‌ هاتن.

گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌ دكه‌ڤیته‌ دانگا چیایێ‌ مه‌تینی، (20كم) یا ژ رۆژهه‌لاتێ‌ باژێرێ‌ ئامێدیێ‌ دویره‌، ژوریا گوندی سرتا چیایێ‌ مه‌تینییه‌، ژێریا وێ‌ ژی نهالا سپنه‌یه‌، رۆژهه‌لاتێ‌ وێ‌ گوندێ‌ زێیه‌، رۆژئاڤایێ‌ وێ‌ گوندێ‌ به‌لاڤه‌یه‌. كۆمه‌كا گوندا ل سه‌ر تۆخیبێت وی هه‌نه‌ وه‌كی (گرگاش و مه‌هیدێ‌ و ره‌شاڤه‌ و به‌رچی و به‌لاڤه‌ و بركاهینێ‌ و زێده‌باری جڤاتگه‌ها دێره‌لۆكێ‌). ژێده‌رێت ئاڤا گوندی پتر بیرن كو ب ده‌ست هاتینه‌ كۆلان، ژ وان ژی (بیرا ئالیا و بیرا شیفكێ‌ و بیرا كۆلایی و بیرا سه‌رره‌زا، زێده‌باری هه‌ردو بیرێت ب ناڤوده‌نگ كانیا مێرگێ‌ و كانیا خدرێ‌)، دیسان ب رێكا جۆكه‌كێ‌ ئاڤ ژ گه‌لیێ‌ سه‌رگه‌لێ‌ دگه‌هیته‌ ئاقارێ‌ گوندی.
هه‌كه‌ ئه‌م سه‌حكه‌ینه‌ ناڤێ‌ گوندی، دێ‌ بینین كو دو ره‌ئیێت جۆدا هه‌نه‌، ره‌ئیه‌ك د بێژیت كو ناڤێ‌ گۆهه‌رزێ‌ ژ وه‌زیفه‌تا وی گوندی هاتیه‌، ئه‌و ژی (هه‌ردو ره‌خێت گوندی ره‌زن، یان ب ره‌نگه‌كێ‌ دی رۆژهه‌لات و رۆژئاڤیێت گوندی ره‌زن)، هه‌كه‌ ئه‌م پتر سه‌حكه‌ینه‌ ده‌ستۆدانێ‌ گوندی ژ لایێ‌ وه‌زیفیڤه‌ راسته‌ هه‌ردو ره‌خێت گوندی ره‌زن، به‌لێ‌ گه‌له‌ك گوندێت دی ب ڤی ره‌نگی هه‌نه‌، ئه‌رێ‌ بۆچی بتنێ‌ ناڤێ‌ ڤی گوندی بوویه‌ گۆهه‌رز؟، ژ به‌ر ڤێ‌ چه‌ندێ‌ ئه‌ڤ ره‌ئیه‌ نه‌یا د جهێ‌ خۆدایه‌. هه‌كه‌ مرۆڤ سه‌حكه‌ته‌ ده‌ستۆدانێ‌ جۆگرافیێ‌ گوندی، دێ‌ بینیت، گوند ل سه‌ر جهه‌كێ‌ راست و ڤه‌ده‌ر هاتیه‌ ئاڤاكرن، دو رێك دچنێ‌، رێكه‌ك ژ ره‌خێ‌ روژئاڤایڤه‌ دچیتێ‌، دیاره‌ كو رێك ب ده‌ست هاتیه‌ چێكرن، پشتی مرۆڤ ژ كانیا جۆمێ‌ د بۆریت، ب سه‌ر هنده‌ك په‌یسكا هه‌لدبیت، كو دبه‌ری را هاتینه‌ كۆلان، هژمارا وان (16) په‌یسكن، دیسان رێكا دویێ‌ كو به‌ره‌ڤ ژوریڤه‌ دهێت، ئه‌و ژی شویرهێت به‌را ل به‌ر چێكرنه‌، دا كو مرۆڤ دگه‌ل ده‌وارێت خۆ بشێن ب سه‌ركه‌ڤن. ده‌ستۆدانێ‌ جۆگرافیێ‌ گوندی، پتر مه‌ ب سه‌ر ره‌ئیه‌كا دی یا ناڤێ‌ وێ‌ هه‌لدكه‌ت، ئه‌و ژی نه‌ دویره‌ ناڤێ‌ گۆهه‌رزێ‌ گرێدای رویبارێ‌ (زێی) بیت، ئه‌ڤه‌ ژی یا به‌رئاقله‌ ژ به‌ركو رویبارێ‌ زێ‌ دكه‌ڤیته‌ ره‌خێ‌ روژهه‌لاتێ‌ گوندی.
نێزیكبوونا گوندی بۆ (پرا كه‌لیا) یا دیرۆكی، چه‌ند گرێكێت دی یێت دیرۆكی ل ڤی گوندی ڤه‌دكه‌ت، ژبه‌ركو پرا كه‌لیا رێكا ئێكانه‌ بوو كو ده‌ڤه‌را ده‌شتا زێی و رێكانی و نێروه‌ و زێباری تێرا دبۆرین، ژبه‌ر ڤێ‌ چه‌ندێ‌ گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌ دگه‌ڤیته‌ سه‌ر وێ‌ رێكێ‌، یان ژی رێكا بازرگانیا ڤان ده‌ڤه‌را ل دانگا گوندی د بۆری، بێ‌ خش نۆكه‌ جهێت وه‌رگرتنا خیك و خه‌رجا ل دانگا ئه‌ڤی گوندی هه‌نه‌، نه‌دویره‌ ژی دویرگه‌ه لێ‌ هه‌بن، هه‌ر چه‌نده‌ مه‌ چ ژێ‌ نه‌دیتن یان مه‌ گۆهلێ‌ نه‌بوو كو دویرگه‌هێت هه‌ین.
پشتی ئه‌م چه‌نده‌كێ‌ ب رێڤه‌ چووین، ئه‌م گه‌هشتینه‌ سه‌ر گۆرستانا كو گۆرستانه‌ تژی دارێت مه‌زن و بیشه‌، مه‌ بزاڤكر چه‌ند كێلێت گۆرا كفشكه‌ین، مه‌ كێلیه‌ك دیت كو چه‌ند نه‌خش ل سه‌ر هه‌بوون، نه‌خشێت وان ژی چه‌ند خیچه‌ك بوون، وه‌كی چوار كۆژی و سێ‌ كۆژیا بوون، به‌لێ‌ هه‌می ب رێكا ئیسلامی هاتبوونه‌ ڤه‌شارتن، كۆمه‌كا گۆرا مه‌ دیتن، ژ وان ژی گۆرێ‌ (مه‌لا ئه‌حمه‌دێ‌ گۆهه‌رزی) كو ل سالێت شێستا و حه‌فتیا دا كۆمه‌كا فه‌قه‌ و شاگردێت دینی ل به‌رده‌ستێ‌ وی دخاند، گۆرێ‌ (عبدالعزیز تاهری) كو ل رۆژا (5/7/1969) هاتیه‌ شه‌هیدكرن، زێده‌باری گۆرێ‌ (مه‌لا ئه‌حمه‌دێ‌ كادانی) كو فه‌قه‌ك بوو ژ ئه‌ڤراز هاتبوو گوندی و ل وێرێ‌ مری بوو.
كۆمه‌كا گه‌لیا ل ڤی گوندی هه‌نه‌، ناڤێت وان د دیرۆكینه‌، به‌لێ‌ پتر پێدڤی دویڤچوون و كفشكرنێنه‌، ئه‌و ژی (گه‌لیێ‌ دێری، گه‌لیێ‌ شێخی، گه‌لیێ‌ به‌لكا، گه‌لیێ‌ سێڤا، گه‌لیێ‌ قه‌چۆی).
هه‌ر كه‌سێ‌ كاڤلێت گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌ بینیت، ئێكسه‌ر دێ‌ زانیت كو خه‌لكێ‌ ڤی گوندی ژلایێ‌ ئاڤاهیا ده‌ستهه‌ل بووینه‌، به‌رێت تراشتی و نكراندی، كو گوند پێ‌ هاتیه‌ئاڤاكرن. مزگه‌فتا گوندێ‌ گۆهه‌رزێ‌ هێشتا شوینوارێت وێ‌ ماینه‌، ژ دو تابقا پێكدهات، ده‌رگه‌هێ‌ تابقێ‌ خارێ‌ دكه‌ڤته‌ ره‌خێ‌ رۆژئاڤای، به‌لێ‌ ده‌رگه‌هێ‌ تابقێ‌ سه‌ری دكه‌ڤیته‌ ره‌خێ‌ ژوریێ‌، درێژاهیا مزگه‌فتی (15م) و په‌حنیا مزگه‌فتێ‌ (9،40م)، و په‌حنیا دیوارێت وێ‌ (50سم)، سێ‌ په‌نجه‌رك تێدا هه‌بوون، ئێك دكه‌ڤیته‌ ره‌خێ‌ رۆژهه‌لاتێ‌، دو ژی دكه‌ڤنه‌ ره‌خێ‌ ژێریێ‌، په‌نجه‌رێت وێ‌ كڤان بوون، ژ ئاسنی هاتبوونه‌ چێكرن، ده‌رگه‌هێ‌ وێ‌ یێ‌ داری بوو. ژ به‌ر نه‌بوونا چ دوكۆمێنت و نڤیسینا ل سه‌ر مزگه‌فتێ‌ تشته‌كێ‌ ب زه‌حمه‌ته‌ مرۆڤ بشێت بگه‌هیته‌ دیرۆكا ئاڤاكرنا وێ‌.
ژ شوینوارێت دی یێت ڤی گوندی، (به‌رێ‌ كۆلین) كو دكه‌ڤیته‌ ناڤ گوندێ‌ نوی یێ‌ گۆهه‌رزێ‌ دا. به‌ره‌كێ‌ خۆرستیه‌، نه‌عۆسكه‌ك تێدا هاتیه‌ كۆلان، ده‌رگه‌هێ‌ وێ‌ یێ‌ نێزیكی چوار كۆژێیه‌، په‌حن و بلنداهیێت وی (70سم)، په‌حنیا نه‌عۆسكێ‌ ژ ناڤدا (2،5م)، درێژاهیا وێ‌ (3،30م)، بلنداهیا نه‌عۆسكێ‌ (1م)، په‌نجه‌رك و ده‌رگه‌هێت وێ‌ دكه‌ڤنه‌ ره‌خێ‌ رۆژئاڤای، قه‌لافه‌تا په‌نجه‌ركا وێ‌ (40سمX30سم)، سێ‌ ته‌قچك یێت ژ ناڤدا هاتینه‌ كۆلان. هه‌كه‌ ئه‌م بهێنه‌ سه‌ر دیرۆكا ڤێ‌ نه‌عۆسكێ‌، ئه‌و شكه‌فتێت د به‌را را دهێنه‌ كۆلان، د ئه‌زمانێ‌ ئاڤیستایێ‌ دا دبێژنێ‌ (دۆخمه‌)، رامانا وێ‌ ژی (جهێ‌ پاراستنا خۆلیا پیرۆزه‌)، به‌لێ‌ پێدڤیه‌ ژبیرنه‌كه‌ین كو پتریا ڤان دۆخما دكه‌ڤنه‌ ره‌خێ‌ رۆژهه‌لاتی، یان به‌رێ‌ وان یێ‌ ل رۆژێ‌. یا به‌رئاقلتر ئه‌وه‌ كو ئه‌ڤ به‌ره‌ بۆ ره‌ملدارێت فه‌لا دزڤریت، ئانكو بۆ سه‌دسالێت دویێ‌ و سێ‌ زاینی ده‌مێ‌ فه‌له‌ ل بن كۆته‌كیێت دینی، پتریا جارا جهه‌كێ‌ بتنێ‌ و ڤه‌ده‌ر د هه‌لبژارت، دا كو ژ كۆته‌كیێت ساسانیا قۆرتالببن، د گوته‌ وان ژورا (قلیسه‌ یان قلایه‌) ئانكو ژوره‌كا بچویك بۆ په‌رستنێ‌، به‌لێ‌ ئه‌م نزاین كو ئه‌ڤ نه‌عۆسكه‌ سه‌ر ب كیش دێرێڤه‌یه‌، نه‌ دویره‌ هه‌كه‌ هه‌لشكافتن بهێنه‌كرن، مرۆڤ بشێت بگه‌هیته‌ راستیا وێ‌.
ژ هه‌ژی گوتنێیه‌ كو ل سالا (1971) بۆ جارا ئێكێ‌ خاندنگه‌ه گه‌هشتیه‌ ڤی گوندی، خاندنگه‌ه ب به‌ر و گێچا هاتبوو ئاڤاكرن، هه‌تا نۆكه‌ ژی كاڤلێ‌ وێ‌ یێ‌ مای.

13900577_1881987978529510_498164467_n 13900601_1881987991862842_451869975_n

ژێده‌ر
1_ هه‌لشكافتنه‌كا مه‌یدانی بۆ سه‌ر جهێت شوینواری ل گوندی ل رۆژا (24/12/2013).
2_ چه‌ند پێزانینه‌ك ڤان هێژایا داینه‌ مه‌ (ره‌ڤه‌ند گۆهه‌رزی، نعمت الله حسین گۆهه‌رزی، سه‌نگه‌ر ئه‌حمه‌د ته‌یب گۆهه‌رزی).

 

 

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.