ئامه‌د – دیاربه‌كر

ئامه‌د – دیاربه‌كر

وار -دهۆك:

ئامه‌د ئانكۆ دیاربه‌كر باژاره‌كی ناڤدار ل باكورێ كوردستانێ یه‌. ئامه‌د یه‌ك ژ مه‌زنترین باژارێن تركیێیه‌ و د ناڤ كوردان ده‌ وه‌كه‌ پایته‌خت, سه‌رباژارێ راستی یا كوردستانێ تێ بناڤكرن. ل رۆژهلاتا وێ ئە‌لیه, رۆژهلاتا باكور مووش, ل باكورێ وێ چه‌ولیگ و ئە‌له‌زیز, ل رۆژاڤایێ وێ مه‌له‌تی و سه‌مسوور و ل باشورێ وێ ژی رها و مێردین ئێ ره‌ جیرانێ ئەكن.

ئامه‌د ژ به‌ر كو هه‌ر تم كۆچبه‌ران دگره‌ نفووسا وێ بوویه‌ 2 میلیۆن.ئامه‌د ئیرۆ ل قادا نه‌ته‌وی و ناڤ نه‌ته‌وی ب سوورێن خوه‌ و ب شیتیێن خوه‌ ب ناڤ و ده‌نگ ئە. هنده‌ك شتی ئانكۆ زه‌به‌ش هه‌نه‌ كو دگێژن 20 كیلۆ و ته‌هما وێ ژ خوه‌ گه‌له‌ك شێرینه‌. قادایف كو شیرناهیه‌كه‌ ل هه‌ر جهێ باكورێ كوردستانێ چێدكن لێ چ ده‌ڤه‌ر ناگێژه‌ ته‌هما یا ئامه‌دێ. قه‌هوا ئە‌همه‌د ئە‌فه‌ندی ژی ئێدی بوویه‌ ماركه‌ بۆ ڤی باژار..

ئامه‌د وه‌ك كانیه‌كه‌ نه‌ته‌وی, ل هه‌موو قادێن ژیانێ به‌رهه‌مان دده‌. چ جاری هوونه‌رمه‌ندێن نه‌ته‌وی و د ئاستا تركیێ ده‌ ژێ كێم نابه‌, گه‌لێ ئامه‌دێ گه‌له‌كی چالاك و سیاسی یه‌. ب چاند و هوونه‌را خوه‌ ڤه‌ گرێدایی یه‌. لێ بێگومان و مخابن وه‌كی هه‌موو باژارێن باكورێ كوردستانێ ئامه‌د ژی پارا خوه‌ ژ پشافتنێ گرتیه‌. لێ گیانا نه‌ته‌وی چ جاران ژ به‌ده‌نا ئامه‌دێ نه‌هاتیه‌ ده‌ر.

ل ئامه‌دێ گه‌له‌ك جیهێن دیرۆكی هه‌نه‌. ل گۆری به‌رماهیێن دیرۆكی ناڤێ باژێری ژ ده‌مێ ئیمپاراتۆریا ئاسوری و ڤر ده‌ ئامه‌د ئە. ناڤێ ئامه‌د ژ لایێ ئاسووریان ڤه‌ هاتیه‌ گۆرین ئان وان ڤێ ناڤێ لێكرنه‌, ئانكۆ كه‌ڤنتر ئە هێژ نایێ زانین. جهێ هه‌ری كه‌ڤناره‌ یا ئامه‌دێ یێن هه‌ری ب ناڤ و ده‌نگ به‌ده‌نا ئامه‌دێ و برجێن وێ نه.‌

گرێ چایونو یا ل ئە‌رخانی به‌رماهیه‌كه‌ دیرۆكی یا خوه‌دی نرخه‌كی جیهانی یه‌. ل ڤر ئاشكه‌ره‌ بوویه‌ كو مرۆڤ وه‌ك جڤاتا گوندان به‌ری ڤێ 10 هه‌زار سال چاندنی و جۆت كرنه‌. ب ڤێ راستیا خوه‌ دبن رۆناهیا دیرۆكا مرۆڤ ئا جیهانی ژی.

نفووسا باژێر پرانی مسلمانن. وه‌كی دن ئێزیدی و خرستیان ژی ل هه‌رێمێ هه‌نه‌. جڤاكا مسلمانان ژ مه‌زهه‌بێن شافی, هه‌نه‌فی و ئەله‌وی پێك تێ. تاریقه‌تا ناقشیبه‌ندی ل هه‌رێمێ یا هه‌ری خورت ئە. توربه‌یێن كو ژ ئالیێ گه‌ل ڤه‌ تێن زیاره‌ت كرن ژی هه‌نه‌. یا هه‌ری پر گه‌ل زیاره‌ت دكه‌, توربه‌یا “سلتان شێخمووس” ئە. ژ بلی وێ, ل دیاربه‌كرێ توربه‌یا “سلتان سلێمان“, ل پیرانێ توربه‌یا “پیر خه‌تاب“, ژ ئالی گه‌ل ڤه‌ تێ زیاره‌ت كرن. نفووسا باژێر پرانی كورد ن, ژ بلی كوردان, سوریانی, ئە‌ره‌ب و ئە‌رمه‌نی ژی ل هه‌رێمێ وه‌ك نفووسه‌ك بچووك هه‌نه.‌
ئامه‌د ژ ئالیێ سرووشتی ڤه‌ فه‌قیر ئە لێ ژ ئالیێ دیرۆكی ڤه‌ پر ده‌وله‌مه‌ند ئە. به‌ده‌نا ئامه‌دێ پشتی كه‌لا چینێ یا هه‌ری درێژ ئە ل جیهانێ. مزگه‌فت و مه‌دره‌سه‌یێن باژێر ب میماریه‌ك پر هۆستاتی هاتنه‌ چێكرن. گه‌ل پرانی هاڤینان دچن سه‌ر گۆلا خه‌زارێ كو د ناڤا تخووبێن ئە‌له‌زیزێ ده‌ یه‌. وه‌كی دن باخچه‌یێن به‌ن-وو-سه‌نێ ژی جیێن گه‌رێ نه‌ ژ بۆ گه‌ل. گه‌رماڤا چرمووگێ ژی جیێ ڤه‌هێسانێ یه.‌

برجێن باژێری : برجا بزنێ, برجا هه‌فت برایان, برجا ئە‌ڤلی به‌ده‌نێ, و برجا مه‌لكشاهه‌
هه‌مامێن دیرۆكی یێن ئامه‌دێ:هه‌ماما چارداكلی, هه‌ماما ده‌ڤا, هه‌ماما مه‌لك ئە‌همه‌د,هه‌ماما پاشا ,هه‌ماما قازی, و هه‌ماما ڤاهاپ ئاخا
خانێن دیرۆكی یێن ئامه‌دێ: خانا ده‌لیلان , خانا هه‌سه‌ن پاشا , و خانا جۆتخان ئە.

خوارنێن هه‌ری ب ناڤ و ده‌نگ یا ئامه‌دێ جارتلاك كه‌بابı, كابورگا ئانكۆ پاره‌سوو, كه‌شكه‌ك, له‌به‌نی, وه‌ك شێرینایی بورما و قادایف گه‌له‌ك ب ناڤ و ده‌نگێ. هه‌روه‌سا شوخلێ ده‌ستا یا سفرێ كارێ هه‌ری بناڤ و ده‌نگ یا ئامه‌دێ یه‌ كو ژ لایێ ئە‌رمه‌نان ڤه‌ هاتیه‌ پێشخستن.

ئامه‌د ب قاسی خوه‌دان جیه‌كی خاس ئە ژ بۆ كوردان ب تایبه‌ت د واره‌ سیاسی ده‌, هه‌روه‌سا خوه‌دان زمان و چانده‌كی گه‌له‌ك جودایه‌ و تایبه‌ت ئە. چ ماله‌كی ئامه‌دێ كو بۆ دۆزا كوردی شه‌هید نه‌دابه‌ هه‌ما بێژه‌ نینه.‌

جاهیت ستك تارانجı هه‌لبه‌ستڤانه‌كی د ئاستا تركیێ هه‌موو ده‌ ب ناڤ و ده‌نگه‌ل ڤی باژاری ژ دایكبوویه‌. هه‌ر وه‌سا زیا گۆكالپ و ملیگه‌ره‌كی تركا یا ب ناڤ و ده‌نگ ئێ, ئەو ژی ژ ڤی باژاری یه‌. هه‌روه‌سا گه‌له‌ك ده‌نگ و ره‌نگێن ته‌یبه‌ت یا هوونه‌ری و گه‌له‌ك هوونه‌رمه‌ندێن هه‌ژا ده‌رێخست یه.‌
هه‌روه‌سا ئاڤا دجله‌ ژ گه‌له‌ك باژاره‌ن باكورێ كوردستانێ ده‌رباس دبه‌ و دبۆره‌ لێ ل ت باژاری وه‌ك یا ئامه‌دێ نه‌بوویه‌ ره‌مزا ئانگۆ سه‌مبۆلا وی باژاری. هه‌تا ناڤه‌ ناڤچه‌یه‌كی ئامه‌دێ دیجله‌ یه.

ناڤچه‌یێن ئامه‌دێ:بسمل ,شامكوش ,چنار ,ه‌گل ,ه‌رخه‌نی ,هێنێ ,كارازێ ,پاسوور ,لجێ ,فارقین و هه‌زرۆیه.‌

مه‌دینه‌ مه‌هموود

 

2 4-1024x686 (1) 4-1024x686 7 9 10 11 12 13 14 f3 15

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.